Paketli Gıdada Etiket Okuma Sanatı: Hangi Bilgi Ne Anlama Geliyor?

Marketten aldığınız her paketli ürünün arkasında, küçük puntolarla yazılı bir etiket bilgisi bulunur. Bu etiket, üreticinin yasal olarak vermek zorunda olduğu en dürüst bilgi kaynağıdır. Doğru okumayı bilmek, alışverişinizi tamamen değiştirir.

1. Bileşenler Listesi: Sıralama Önemli

İçindekiler her zaman miktarca azalan sırada yazılır. İlk üç bileşen, ürünün gerçek kimliğidir. "Fındık ezmesi" yazılı bir ürünün etiketinde ilk sıra şeker veya palm yağıysa, gerçekte ne aldığınızı sorgulamanız gerekir.

2. Besin Değerleri Tablosu: 100 g Üzerinden Karşılaştırın

Paketler farklı boyutlarda olur. Bu yüzden iki ürünü kıyaslarken 100 gram başına değerleri okuyun, "porsiyon" değerleri yanıltıcı olabilir. Özellikle:

Şeker: 100 g'da 5 g altı düşük, 22.5 g üstü yüksek

Doymuş yağ: 100 g'da 1.5 g altı düşük, 5 g üstü yüksek

Tuz: 100 g'da 0.3 g altı düşük, 1.5 g üstü yüksek

3. E-Kodları: Hepsi Kötü mü?

Etiketteki E-kodları, gıda katkı maddelerini temsil eder. Hepsi tehlikeli değil — örneğin E300 C vitamini, E330 limon tuzu. Ama bazıları (özellikle yapay renklendiriciler ve bazı koruyucular) hassasiyet yaratabilir. Sağlık Bakanlığı'nın güvenli kabul ettiği E-kodlar listesini bilmek faydalıdır.

4. Son Tüketim Tarihi vs Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi

İki farklı kavram:

Son Tüketim Tarihi (SKT): Bu tarihten sonra ürün tüketilmez. Et, süt, balık gibi bozulabilir ürünlerde kullanılır.

Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT): Bu tarihten sonra ürün en iyi kalitesini kaybedebilir ama hâlâ tüketilebilir. Genelde kuru ve uzun ömürlü ürünlerde yazar.

5. Menşe ve Üretici Bilgisi

Etikette "Yapımcı: ... / İthalatçı: ... / Menşe: ..." şeklinde bir blok bulunur. Bu, ürünün gerçekte hangi ülkede üretildiğini gösterir. "Türk markası" sözcüğü, ürünün Türkiye'de üretildiği anlamına gelmez — yalnızca markanın sahibi Türk olabilir.

6. "Doğal", "Organik", "Light" — Bu Kelimeler Ne Anlama Geliyor?

Organik: Yasal olarak denetlenir. Etikette "TR-Organik" logosu olmadan yazılan "organik" pazarlama sözüdür.

Doğal: Yasal tanımı yoktur, pazarlama terimidir.

Light: Standart versiyona göre kalori, şeker veya yağında %25 azaltma yapıldığını gösterir. Mutlak değil göreceli.

7. İyi Tarım ve Sertifika Logoları

Etikette "İyi Tarım Uygulamaları", "HACCP", "ISO 22000", "Türkiye Tarım Markası" gibi logoları görmek, ürünün denetlenmiş bir tedarik zincirinden geldiğinin işaretidir.

8. Alerjen Bilgisi

Yasal olarak 14 ana alerjen (gluten, süt, yumurta, fındık, balık, soya, vb.) etikette ayrıca belirtilmelidir. "İçerebilir" ifadesi, üretim sırasında çapraz bulaşma riski olduğunu gösterir.

Etiket okumayı bir alışkanlık haline getirmek, alışverişin en basit ama en etkili "sağlık yatırımıdır".

Bir sonraki market gezisinde bu rehberi cebinizde tutun. Bir aydan sonra çoğu ürünün etiketini ezbere okuyor olacaksınız ve seçimleriniz daha bilinçli olacak.